Jelenia Góra była stolicą województwa jeleniogórskiego w latach 1975-1998. Obecnie ma status miasta na prawach powiatu. Miasto położone w północnej części Kotliny Jeleniogórskiej. Od zachodu otaczają miasto Góry Izerskie, od północy Góry Kaczawskie, od wschodu Rudawy Janowickie, a od południa Karkonosze. Centrum miasta znajduje się ok. 1 km na wschód od zbiegu rzeki Bóbr i rzeki Kamiennej.
Pierwsze zapiski pochodzące z połowy XVI w. wspominają o populacji liczącej ok. 3500 mieszkańców. Na przełomie XVIII i XIX w. liczba mieszkańców wynosiła ok. 6000 osób, aby wzrosnąć do początku XX w. do ok. 20 000. W latach I wojny światowej utrzymywała się na poziomie stałym z początku wieku, następnie stopniowo rosła i w 1939 r. Jelenią Górę zamieszkiwało ponad 35 000 osób. Po II wojnie światowej miasto liczyło niespełna 35 000 mieszkańców, w tym ponad 31 000 Polaków. Po utworzeniu w 1975 r. województwa jeleniogórskiego i przyłączeniu do miasta okolicznych miejscowości, m.in. Cieplic Śląskich-Zdroju liczba ludności wzrosła do 80 000. W kolejnych latach populacja miasta rosła, głównie jednak na skutek przyłączania kolejnych okolicznych wsi. W 1996 r. wynosiła 93 570 mieszkańców. [1] Po reformie administracyjnej w 1998 r. i utworzeniu województwa dolnośląskiego, liczba mieszkańców Jeleniej Góry systematycznie spada. W grudniu 2004 r. wynosiła już tylko 87 643.
Nazwa miasta, wymieniana w źródłach historycznych, wydaje się być spójna. Niemieckojęzyczna, Hirschberg, zapisywana odmiennie na przebiegu wieków (np. Hyrzberc 1281 r., Hyrspergk 1305 r., Hirssbergk 1355 r., Hirsberg 1521 r.), po ponownym wcieleniu tutejszych ziem do Polski, została przetłumaczona na Jelenia Góra. W XVII w. pojawia się jeszcze określenie Mons Cervi, Cervimontia, Mons Cervinus, Cervigera. [3]

Od niepamiętnych czasów okolice dzisiejszej Jeleniej Góry zamieszkiwały ludy słowiańskie, jednak początki miasta sięgają czasów piastowskich. Według tradycji miasto zostało założone przez Bolesława III Krzywoustego w 1108 r. Prawa miejskie i związane z tym liczne przywileje Jelenia Góra otrzymała od książąt jaworsko-świdnickich, pod panowaniem których miasto rozwijało się prężnie. W 1392 r. Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie. Od zasiadających na praskim tronie Jagiellonów otrzymała szeroką samodzielność i prawo bicia własnej monety, a w 1519 r. ważny przywilej corocznych jarmarków. W II poł. XVI w. w mieście i okolicach rozpoczęła się produkcja płócien lnianych zwanych woalami. Handel nimi okazał się z czasem bardzo zyskowny. Produkcję przerwała wojna trzynastoletnia, podczas której miasto przeżyło swój najtrudniejszy okres. Wszystkie wieże - kościoła, ratusza i bram miejskich uległy spaleniu. Odbudowa spalonego i zrujnowanego miasta, pozbawionego pomocy z zewnątrz, była wolna i długotrwała. W 1739 r. w czasie szalejącej wichury zawaliła się wieża ratusza wraz z fragmentem budynku, którego już nie odbudowano. Nowy ratusz został wzniesiony w drugiej połowie XVIII w. W okresie wojny trzydziestoletniej i panującego chaosu wewnętrznego dokonano samowolnej zmiany herbu Jeleniej Góry oraz falsyfikacji dyplomu herbowego. Po wojnie i odbudowie Jelenia Góra stała się jednym z bogatszych miast na Śląsku. Miejscowi kupcy zrzeszali się w Konfraterii Kupieckiej zajmującej się eksportem do wszystkich krajów europejskich, a także na kontynent amerykański. Ten pomyślny rozwój miasta przerwany został w 1742 r., kiedy to Śląsk został zbrojnie wcielony do państwa pruskiego, co odcięło miasto od dotychczasowych rynków zbytu. W tym też czasie zmieniła się koniunktura na rynkach światowych, a rękodzielnicza produkcja spod Karkonoszy została wyparta przez tańsze wyroby mechanicznych tkalni angielskich. Oba te czynniki doprowadziły do całkowitego upadku tkactwa w Jeleniej Górze i okolicach. Nadejście XIX wieku było jednak dla Jeleniej Góry pomyślne. Kilku przemysłowców zbudowało tu bowiem swoje fabryki. Wzrastał też gwałtownie ruch turystyczny w Karkonoszach, dla którego Jelenia Góra stanowiła naturalną bazę wypadową. Do miasta przyjeżdżało coraz więcej gości. Na ich potrzeby wznoszono hotele i pensjonaty, otwierano restauracje, rozpoczęto produkcję żywności oraz pamiątek. Do dalszego wzrostu gospodarczego przyczyniło się doprowadzenie do Jeleniej Góry linii kolejowych. W 1866 r. od strony Zgorzelca i w 1867 r. od strony Wrocławia. W trakcie działań wojennych w latach 1939-1945 Jelenia Góra nie doznała żadnych zniszczeń. Po wojnie miasto stało się stolicą kulturalną Dolnego Śląska. Już w sierpniu 1945 r. rozpoczął swą działalność miejscowy teatr, funkcjonowało archiwum, przymierzano się do otwarcia muzeum, rozpoczynano naukę w wielu nowych szkołach. Otwarto wiele nowych zakładów przemysłowych, w tym jedyne w kraju zakłady optyczne. Do 1975 r. Jelenia Góra była wydzielonym miastem powiatowym i w tym samym r. została stolicą nowego województwa, na co miała wpływ nie tylko jej silna pozycja gospodarcza w regionie, ale i kulturalna. W 1976 r. do Jeleniej Góry przyłączone zostały Cieplice Śląskie-Zdrój, Sobieszów, Maciejowa, Goduszyn. Powstał w ten sposób największy ośrodek miejski w Sudetach Zachodnich. Obecnie Jelenia Góra posiada status miasta na prawach powiatu, stanowiąc tak zwany powiat grodzki. W ostatnich latach przyłączono do Jeleniej Góry Jagniątków, co spowodowało przesunięcie granic administracyjnych miasta aż do granicy Polski z Czechami.
Jelenia Góra jest ważnym ośrodkiem gospodarczym w województwie dolnośląskim o charakterze handlowo-przemysłowym i turystyczno-uzdrowiskowym. W mieście działa ponad 12 000 podmiotów gospodarczych, z czego ponad 200 z udziałem kapitału zagranicznego.

Największe przedsiębiorstwa w mieście to:

Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne Jelfa; producent leków, maści i preparatów witaminowych
JZO sp. z o.o.,producent soczewek okularowych, kiedyś Jeleniogórskie Zakłady Optyczne
PMPoland Paper Machinery Producer (wcześniej Beloit – Fampa, producent maszyn dla przemysłu papierniczego)
JELCHEM – Tworzywa Sztuczne Sp. z o. o. (dawna Celwiskoza)
Jeleniogórska Przędzalnia Czesankowa "Anilux"
Dolfamex – producentem narzędzi do obróbki skrawaniem
Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe BWG PROBER Sp. z o. o.
Zakłady Mechaniczno-Odlewnicze "Zremb" Sp. z o. o.
DSE Dräxlmaier Systemy Elektryczne Sp. z o. o.
Jelenia Góra ma dobrze rozwiniętą sieć sklepów i hurtowni. W mieście istnieje kilka centrów handlowych i hipermarketów, m.in. Tesco, Carrefour, PSS Społem, Biedronka, Lidl.Planowane w budowie jest centrum handlowo-rozrywkowe Focus Park przy ulicy 3 maja. Mają tu siedzibę oddziały największych banków obecnych w Polsce (BPH SA, Pekao SA, PKO BP SA, ING Bank SA, Bank Millennium SA, Kredyt Bank SA, BZWBK SA, BGŻ, BOŚ SA), których filie znajdują się głównie przy ulicy Bankowej, I Maja oraz Konopnickiej. Istnieją punkty dealerskie znanych marek producentów aut (Fiat, Mercedes-Benz, Renault, Citroën, Škoda, Seat, VW, Opel). Inwestorzy mogą szukać wsparcia w siedzibach lokalnych organizacji, wspomagających biznes:

Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego SA
Euroregionalna Izba Przemysłowo-Handlowa
Fundusz MIKRO Przedstawicielstwo lokalne Sp. z o. o.
Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Nysa
Klub Biznesu
W mieście działają dwaj operatorzy telefonii stacjonarnej – Telekomunikacja Polska SA i Dialog SA oraz trzej operatorzy telefonii komórkowej (Polkomtel, Polska Telefonia Cyfrowa, Polska Telefonia Komórkowa Centertel). W Jeleniej Górze znajduje się kilka zachodnich stacji benzynowych, m. in. Shell, Statoil, BP.

Zabytki Śródmieścia Jeleniej Góry

plac RatuszowyRatusz – pochodzi z lat 1747-1749, wzniesiony został w stylu klasycystycznym. W podziemiach gdzie do 1945 r. funkcjonowała restauracja, zachowały się ślady wcześniejszych budowli gotyckiej i renesansowej. Około 1910 r. budynek ratusza połączono z sąsiednimi kamienicami zwanymi „siedem domów” zaadoptowanymi na potrzeby magistratu. W średniowieczu służyły one jako apteka, garkuchnia, ławy chlebowe itp. W 2000 r. w pierwszej z tych kamieniczek odkryto studnię o głębokości 20 m.
Fontanna z barokowym posągiem Neptuna z połowy XVIII w. która symbolizuje wodę, ale i szerokie kontakty handlowe miasta z całym światem.

Ratusz Zespół zabytkowych kamieniczek w rynku – rokokowe i barokowe z XVII i XVIII wieku. Jest to jedyna na Dolnym Śląsku w pełni zachowana tego typu ozdoba. Każda pierzeja Rynku nosiła kiedyś osobną nazwę. Domy pomiędzy ul. Długą i Grodzką zwano podcieniami sukienników, pomiędzy ul. Grodzką i Jasną podcieniami kuśnierzy, pomiędzy Jasną i Pionierów Jeleniej Góry podcieniami przędzarzy, przy ul. Bocznej podcieniami maślanymi, pomiędzy ul. Boczną a Szkolną podcieniami powroźników i białoskórników a od ul. Szkolnej do Długiej podcieniami zbożowymi. W kamieniczkach mieszczą się dziś galerie, sklepy z pamiątkami oraz liczne kawiarnie, restauracje.
Mury obronne – do dziś z wielu obronnych fortyfikacji (podwójne mury obronne, 3 bramy z wieżami, 36 bastei) zachowały się tylko fragmenty tych obwarowań Baszta Wojanowska z basteją kryjącą kaplicę Św. Anny, fragmenty murów wplecione w inne budowle m.in. przy ul. Jeleniej oraz Baszta Zamkowa i Baszta Grodzka.
Kaplica św. Anny – umieszczona wewnątrz średniowiecznej bastei którą w 1514 r. gruntownie przebudowano. W portalu nad wejściem do kaplicy widnieje napis: „HonorI Magnae ChrIstI aVlae DIVae Annae ereCta” (wzniesiono na chwałę wielkiej babki Chrystusa św. Anny) z ukrytą datą 1715 r.

Wnętrze kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Św.Brama Wojanowska i Baszta Wojanowska – stanowiły część średniowiecznego kompleksu obronnego który strzegł drogi do Wojanowa. Lochy pełniły funkcję więzienia. W 1480 r. wieża wskutek silnego wiatru zawaliła się grzebiąc 5 osób. Szybko ją odbudowano dodając zegar i kopułę z latarnią i w takim stanie przetrwała do dziś. Brama, zwana Wojnowską, którą strzegła owa wieża znajdowała się u wylotu obecnej ul. Konopnickiej. Wyburzono ją w 1755 roku, a obrys uwidoczniono w bruku ciemniejszą kostką. W 1756 r. postawiono tutaj barokową bramę spełniającą funkcję porządkowo-rogatkową. Na filarach umieszczono herby: pruski, śląski, miejski oraz inskrypcję. W 1869 r. bramę rozebrano i przeniesiono do koszar przy ul. Obrońców Pokoju. Po renowacji w 1998 r. wróciła na dawne miejsce.
Kościół św. Erazma i Pankracego – najstarsza świątynia w mieście z 1552 roku, posiada wysoką (51 m) wieżę. W 1909 r. przy północnej nawie wzniesiono neogotycką klatkę schodową. Przy wejściu do zakrystii od strony północnej pomnik św. Jana Nepomucena z 1709 roku, który w 1812 r. strącono z mostu na Bobrze, a po odrestaurowaniu w 1886 r. przeniesiono w obecne miejsce.

Kościół Podwyższenia Krzyża Św.Kościół Podwyższenia Krzyża Św. – największa świątynia w mieście może w nim zasiąść 4020 osób a drugie tyle zmieści się na stojąco. Zbudowany w latach 1709-1718 w wyniku zmuszenia cesarza austriackiego przez króla szwedzkiego Karola XII, do wyrażenia zgody na budowę przez protestantów sześciu tzw. „kościołów łaski”. Od 1957 r. jest kościołem katolickim a zarazem garnizonowym. Nad główną kopułą góruje wysoka na 66 m wieża. Jako jeden z niewielu kościołów na świecie posiada organy umieszczone za ołtarzem a nie nad wejściem głównym.
Cerkiew św. Piotra i Pawła – zbudowana w latach 1737-1738. W 1925 r. przejęta przez władze miejskie pełniła rolę galerii. Parafia prawosławna przejęła kościółek w 1948 r. i sprowadziła Ikonostas aż z Lubelszczyzny.

Cerkiew prawosławnaTeatr im. C. K. Norwida – budynek wzniesiony w latach 1903-1904 wg projektu Alfreda Daehmela w stylu secesyjnym. Główna sala widowiskowa posiada ok. 550 miejsc z trzema balkonami i pomieszczeniem foyer. W 1945 r. uruchomiono tutaj pierwszy teatr na Ziemiach Odzyskanych w którym debiutowali m.in.: Adam Hanuszkiewicz i Kazimierz Dejmek.
Archiwum Państwowe – najstarszy zachowany budynek przy ul. Podwale, wzniesiony na pocz. XVIII w. przez kupca Glafeya na bielarnię płótna. W XIX wieku mieściła się tutaj wytłaczarnia soku dla produkcji win owocowych. Od 1945 r. jest siedzibą archiwum miejskiego. W latach 1947-1949 r. zdeponowano tu część skarbu ukrytego w Zamku Czocha.
Muzeum Karkonoskie – jedyny obiekt w regionie wzniesiony specjalnie na potrzeby muzealne w latach 1912-1914. Powstał z inicjatywy i dla potrzeb zbiorów Towarzystwa Karkonoskiego (Riesengebirgsverein).