Ważny ośrodek kulturalny (Bałtycki Teatr Dramatyczny, Filharmonia Koszalińska, Teatr Propozycji Dialog, Muzeum Okręgowe, Skansen Jamneński, Muzeum Radia, Muzeum Włodzimierza Wysockiego, Muzeum Wody, wiele galerii, 3 kina, największy w Polsce amfiteatr z widownią krytą stałym dachem – 6 tys. miejsc). Co roku odbywają się liczne imprezy i festiwale o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym (Festiwal Filmowy "Młodzi i Film", Letni Festiwal Kabaretów, Festiwal Chórów Polonijnych, Festiwal Organowy, Hanza Jazz Festiwal).

Koszalin to siedziba biskupa diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

W Koszalinie prawie 50% powierzchni miasta zajmują tereny zielone: Park im. Książąt Pomorskich, Las komunalny na masywie Góry Chełmskiej, Las Bukowy, Jezioro Lubiatowskie z ścisłym rezerwatem przyrody, rezerwat glebowy Bielica, zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina Grabowa i wiele innych mniejszych parków i terenów zielonych.

Koszalin był osiedlem słowiańskim w XII wieku. W 1214 r. książę pomorski Bogusław II nadał wieś Koszalice, koło Góry Chełmskiej (od starożytności, aż do wczesnego średniowiecza będącej miejscem kultu pogańskiego), w ziemi kołobrzeskiej klasztorowi w Białobokach k/Trzebiatowa.

W 1248 r. wschodnia część ziemi kołobrzeskiej z Koszalinem przeszła na własność biskupów pomorskich (kamieńskich) dając początek biskupiemu księstwu kamieńskiemu. 23 maja 1266 r. biskup pomorski Herman von Gleichen lokował miasto na prawie lubeckim nadając mu okoliczne wsie i liczne przywileje i ustanawiając tu swoją główną rezydencję i stolicę biskupiego księstwa kamieńskiego.

Nabywając wieś Jamno (1331), część jeziora Jamno wraz z mierzeją i grodem Unieście (1353) Koszalin uzyskał bezpośredni dostęp do morza uczestnicząc intensywnie w następnych wiekach w handlu morskim jako członek Hanzy. Prowadziło to do zatargów z Kołobrzegiem i Darłowem – m.in. w 1446 doszło do wygranej bitwy z Kołobrzegiem. Zarazy i wojna trzydziestoletnia zmniejszyły znaczenie miasta – w 1535 na dżumę zmarło 1,5 tys. z 2,5 tys. mieszkańców.

W 1582 r. ukończono budowę zamku-rezydencji książąt pomorskich.

Po wymarciu książąt pomorskich w 1637 r. dostał się w ręce kuzyna Gryfitów Bogusława Ernesta de Croya, a następnie margrabiów brandenburskich. Od tego momentu, aż do 1918 r. Koszalin był uważany za stolicę księstwa kaszubskiego (powiaty koszaliński, kołobrzeski, białogardzki i szczecinecki).

Prawie całe miasto spłonęło w pożarze w 1718 r. i od tego czasu miasto rozwijało się bardzo powoli. W XIX wieku Koszalin stał się istotnym centrum handlowym i komunikacyjnym na trasie łączącej Gdańsk ze Szczecinem. W 1816 r. w Koszalinie umieszczono stolicę jednej z trzech rejencji (obok szczecińskiej i stralsundskiej) wchodzącej w skład prowincji pomorskiej państwa pruskiego. W 1859 r. ukończono budowę kolei Koszalin – Stargard jako część linii do Gdańska. W 1890 r. przeniesiono tu Szkołę Kadetów z Chełmna. W latach 1911-1937 działała komunikacja tramwajowa. W 1938 r. z części rejencji koszalińskiej utworzono prowincję Poznań-Prusy Zachodnie z siedzibą w Pile istniejącą do 1945 r.

4 marca 1945 miasto zajęła Armia Czerwona (3 Korpus Pancerny Gwardii generała Aleksego Panfiłowa). Miasto było zburzone w 40%. Jest sprawą dyskusyjną na ile te zniszczenia powstały w wyniku krótkich walk, a na ile w wyniku świętowania zdobycia niemieckiego miasta. W mieście zaczęli osiedlać się Polacy, a do 1947 r. wywieziono niemieckich mieszkańców miasta. Po drugiej wojnie światowej, w wyniku konferencji w Poczdamie, Koszalin znalazł się w Polsce. W 1945 r. władze kilka razy przenosiły siedzibę administracyjną województwa zachodniopomorskiego między Koszalinem i Szczecinem. W 1950 r. podzielono województwo zachodniopomorskie na województwo szczecińskie i województwo koszalińskie.

Koszalin był w latach 1950-1975 stolicą "dużego" województwa koszalińskiego (jednego z 17) oraz w latach 1975-1998 siedzibą władz "małego" województwa koszalińskiego (jednego z 49).

W wyniku reformy administracyjnej z 1998 Koszalin znalazł się w województwie zachodniopomorskim, mimo że część mieszkańców głównie z Koszalina opowiadała się za utworzeniem województwa środkowopomorskiego (pokrywającego się w części z dawnym woj. koszalińskim istniejącego w latach 1950-1975). Na mariaż z Koszalinem nie chciało się jednak zgodzić wielu mieszkańców Słupska, Lęborka i Bytowa, którzy swe szanse upatrywali w województwie pomorskim.

Pod koniec 2003 r. zakończył się proces zbierania podpisów pod obywatelskim projektem ustawy w sprawie utworzenia województwa środkowopomorskiego, a 18 marca 2004 w Sejmie RP odbyło się pierwsze czytanie tegoż projektu. Decyzją posłów projekt skierowany został do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej.

Zabytki

Katedra w Koszalinie
Pomnik gen. SikorskiegoZabytki Koszalina znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego

gotycka katedra Niepokalanego Poczęcia NMP z 1333 r.
fragmenty murów obronnych z ok. 1320 r.
Kościół zamkowy z XIII/XIV w. – obecnie cerkiew prawosławna.
domek kata z XV w.
ewangelicko-augsburska kaplica św. Gertrudy wybudowana w latach 1382-1383
Pałac Młynarza i młyn z XIX w.
skansen kultury jamneńskiej
Budynek z początku XIX w. przy ul. Mickiewicza – obecnie część Urzędu Miejskiego
Zabytkowy Park im. Książąt Pomorskich – najstarsza część parku powstała w 1817 r.
neogotycki budynek Poczty Głównej – wzniesiony w 1884 r.
Gmach Rejencji, wzniesiony ok. 1890 r. przy ulicy Andersa – obecnie siedziba Policji
Neogotycki budynek polikliniki – wzniesiony w latach 1895-1896 na potrzeby szpitala miejskiego.
Budynek Bałtyckiego Teatru Dramatycznego – wzniesiony w 1906 r. jako budynek parafialny ewangelickiej gminy wyznaniowej
neogotycki budynek Archiwum Państwowego – wzniesiony na początku lat 80. XIX w. jako szpital garnizonowy, znajdował się pod zarządem administracji wojskowej do końca I wojny światowej
neogotycki kościół św. Józefa – zbudowany w 1869 r. dla wiernych założonej w 1857 r. parafii katolickiej.
kamienica z XVI w., obecnie Pałac Ślubów – wzniesiona w okresie późnego średniowiecza kamienica posiada w ścianach bocznych najstarsze elementy – ostrołukowe blendy z XV/XVI w.
budynek Straży Pożarnej – wzniesiony w 1928 r., z charakterystyczną wysoką wieżą usytuowaną od strony zachodniej, służącą pierwotnie jako ściana ćwiczeń wysokościowych.
podziemia starego browaru, ul. Kazimierza Wielkiego – stanowią część dawnego browaru E. Aschera z 1846 r., istniejącego do 1910 r.
budynek z końca XIX w. – zbudowany został w latach 70. XIX w. przez rodzinę Hildebrand. W latach 1905-1919 mieszkał tutaj dr Fryderyk Hildebrand, koszalinianin, znany botanik, profesor uniwersytecki i dyrektor Ogrodów Botanicznych we Freiburgu.
wieża widokowa na szczycie Góry Chełmskiej zbudowana w 1888 r. (wysokość 31,5 m)
kolejka wąskotorowa wraz z obiektami kolejowymi z 1898 r. wpisana w rejestr zabytków.(obecnie w trakcie reaktywacji połączeń)
Gospodarka [edytuj]

Koszalin jest centrum gospodarczym Pomorza Środkowego. Miasto wchodzi w skład Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej "Koszalin". Całość miejsca w strefie została zajęta przez inwestorów, dlatego została ona powiększona.

Przemysł
Miasto jest ośrodkiem przemysłowym średniej wielkości. Przeważa przemysł elektromaszynowy (produkcja rowerów, dźwigów budowlanych, szyb samochodowych, urządzeń próżniowych), spożywczy (zakłady cukiernicze, mięsne, przetwórstwa rybnego "Espersen", zbożowo-młynarskie, piwowarskie "BROK" SA, chłodnia składowa), drzewny (fabryki mebli), spółdzielnia mleczarska "Mlekosz".

W okolicach Koszalina występują złoża surowców mineralnych takich jak: gaz ziemny, ropa naftowa, borowina, solanka oraz kreda jeziorna. W Koszalinie działa też wiele salonów samochodowych m.in. VW, Skoda, Mercedes, Peugeot, Citroen, Nissan, Ford, Toyota, Honda, Fiat, Opel, Renault, BMW, Dacia, Chevrolet, Audi, Hyundai, Kia, Mitsubishi.

Działa tutaj wiele stacji benzynowych: Orlen (4), BP (2), Bliska (7), Statoil (2), Rafineria Gdańska (3), Petrochemia Płock (1), Shell (w budowie przy makro)

Oprócz zakładów przemysłowych w mieście istnieje szereg spółek zaopatrujących miasto w niezbędne media. Do najważniejszych zaliczamy: Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Miejski Zakład Komunikacji, Zakład Energetyczny Energa, PGK, Zakład Energetyczny Koszalin